Reklam
  • Reklam
Fruktoz ve Sağlık İlişkisi
Reklam
Özge Toktaş

Özge Toktaş

Beslenme ve Diyet Uzmanı

Fruktoz ve Sağlık İlişkisi

12 Eylül 2021 - 13:29

                                                            

Fruktozun insülin direncine, trigliserid  (TG) düzeyinde artışa, abdominal obeziteye, artmış kan basıncına, inflamasyona, oksidatif strese, endotelyal disfonksiyona, mikrovasküler hastalıklara, hiperürisemiye, glomerüler hipertansiyon ve böbrek hasarına, yağlı karaciğere neden olduğu ifade edilmektedir(Sanchez-Lozada,2008). Aşırı fruktoz tüketiminin ayrıca bazı bireylerde karın ağrısı, şişkinlik ve ishal gibi etkilere de neden olabileceği belirtilmektedir (Beyer,2005). YFMŞ55’in, fruktoz/glukoz oranının sukrozdan yüksek olması sebebiyle olası zararlarının sukroza göre daha etkili olduğu düşünülmektedir. Ancak yapılan çoğu çalışmada, saf fruktoz ya da YFMŞ’yi temsilen fruktozlu diyetler uygulanmıştır ve YFMŞ nin etkilerinin sukrozla karşılaştırılarak incelendiği yeterince çalışma yoktur(Turasan,2014). Fruktozun insülin direncine, trigliserid (TG) düzeyinde artışa, abdominal obeziteye, artmış kan basıncına, inflamasyona, oksidatif strese, endotelyal disfonksiyona, mikrovasküler hastalıklara, hiperürisemiye, glomerüler hipertansiyon ve böbrek hasarına, yağlı karaciğere neden olduğu ifade edilmektedir(Arslan ve ark,2016).

Tip 2 DM ve Metabolik Sendrom

          Metabolik sendrom; abdominal obezite, bozulmuş açlık glukozu, hipertansiyon ve hiperlipidemiyi içine alan klinik bir tablodur. Yüksek oksidatif stresin, birçok kardiyometabolik hastalıkta olduğu gibi metabolik sendromun da patogenezinde önemli bir rol oynadığı belirtilmiştir. Fruktoz; karaciğerde yağ birikimini uyarır ve aynı zamanda yağ sentezini artırarak yağ oksidasyonunu önler, hepatik steatoza ve alkolsüz yağlı karaciğer hastalıklarına yol açar. Ayrıca, yüksek fruktoz alımı, esas olarak antioksidan savunma sisteminin bozulmasıyla oksidatif strese neden olur (Yılmaz ve ark,2018) Diyabet, zamanla kalpte, kan damarlarında, gözlerde, böbreklerde ve sinirlerde ciddi hasara yol açan yüksek kan şekeri (veya kan şekeri) seviyeleri ile karakterize kronik, metabolik bir hastalıktır. En yaygın olanı, genellikle yetişkinlerde vücut insüline dirençli hale geldiğinde veya yeterli insülin üretmediğinde ortaya çıkan tip 2 diyabettir. Son otuz yılda tip 2 diyabet prevalansı, tüm gelir düzeylerine sahip ülkelerde önemli ölçüde artmıştır. Bir zamanlar genç diyabet veya insüline bağımlı diyabet olarak bilinen Tip 1 diyabet, pankreasın kendi başına çok az insülin ürettiği veya hiç üretmediği kronik bir durumdur(WHO). Şekerle tatlandırılmış içecekler, sükroz, yüksek fruktozlu mısır şurubu veya meyve suyu konsantreleri gibi ilave kalorili tatlandırıcılar içeren içeceklerdir ve bunların tümü benzer metabolik etkilere neden olur. Yapılan bir çalışmada, 6000'den fazla yetişkinden oluşan bir kohortta, günde ≥1 meşrubat (diyet veya normal) tüketenlerin, 4 yıl boyunca MetS geliştirme riskinin% 39 daha fazla olduğunu gösterdi. Siyah Kadın Sağlığı çalışmasında da benzer sonuçlar ortaya çıkmıştır. 10 yıl boyunca takip edilen 40.000'den fazla kadın arasında, günde ≥ 2 SSB tüketenlerde, ayda <1 SSB tüketenlere kıyasla T2DM gelişme riski% 24 daha fazla olmuştur. Biraz daha yaşlı hemşirelerden oluşan geniş bir kohortta, günlük SSB tüketimi, seyrek tüketime kıyasla% 31 daha fazla T2DM gelişme riski ile ilişkilendirilmiştir(Hu ve ark,201). NAFLD(Alkolik olmayan yağlı karaciğer)'li, 31 metabolik sendromlu, 29'suz ve 30 kontrollü bireylerle yapılan bir vaka-kontrol çalışmasında, NAFLD ve metabolik sendromu olanlar günde 4'ten fazla alkolsüz içecek tüketmişler, NAFLD olanlar ve metabolik sendromu olmayanlar Günde 6'dan az alkolsüz içecek, her ikisi de NAFLD olmayan kontrollere göre anlamlı derecede daha yüksekti. Kardiyometabolik hastalık riskini değerlendiren 10 prospektif kohort çalışmasının (Tip 2 diabetes mellitus için 6, metabolik sendrom için 3 ve koroner kalp hastalığı için 1) meta-analizi, şekerle tatlandırılmış meşrubat alımı ile kilo alımı arasında açık ve tutarlı bir pozitif ilişki ve ayrıca diyabet, kardiyovasküler hastalık ve metabolik sendrom riski olduğunu gösterdi. Bu meta-analizdeki 294.617 katılımcı arasında, en yüksek alım seviyesi, en düşük gruptakilere göre% 24 daha fazla kardiyometabolik hastalık riskine sahipti (Bray,2013). Diğer bazı çalışmalar, şekerli (sakkarit ve SBS) gıdaların aşırı tüketilmesinin bir sonucu olarak (yüksek fruktoz -% 55 ve üzeri - mısır şurupları daha tatlı tatlandıkça daha fazla tüketilebilir) yeme alışkanlıklarının artmasına, insülin direncine yol açabileceğini öne sürmektedir. obezite, diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve eşlik eden hastalıklar(Anonim). Eklenmiş şekerden gelen fruktozun insanlarda kan basıncında artış ile ilişkili olduğu ve daha az eklenmiş şeker içeren diyetin kan basıncında düşüş sağladığı rapor edilmiştir(Chen ve ark,2010) . Fruktoz tüketiminin insülin salınımını etkileyerek insülin direncine neden olduğu bilinmekle birlikte insülin direnci ve ardından oluşabilecek hiperinsülinemi yüksek kan basıncıyla ilişkilendirilmektedir(Faeh ve ark,2005). Fruktoz oldukça lipojenik olup, TG sentezini uyarmakta, diasilgliserol ve yağ asil koenzim A artışı aracılığıyla karaciğerde yağ depolanmasını artırmaktadır(Stanhope ve ark,2008) Geçmiş 20 yıllık süreçte yetişkin ve ergenlerde görülme sıklığı artan alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanması (NAFLD) ile artan tatlandırıcı tüketimi arasında bir bağlantı olduğu bildirilmektedir. Aynı zamanda NAFLD’nin görülme sıklığındaki artış ile ilişkili olduğu hastalıklar (obezite, diabet, kalp hastalıkları, hipertansiyon, kanser ve metabolik sendrom) ve tatlandırıcı tüketimi (özellikle fruktoz) arasında da nedensel bir ilişki olduğu ileri sürülmektedir (White 2013). Şekerler, karbonhidrat tipi trigliserid artışında önemli bir rol oynamaktadır. Sakaroz, glukoz ve fruktozca zengin (enerjinin % 20’den fazlası) diyetlerde genellikle açlık trigliserid düzeyinin arttığı gözlenmektedir (Bantle ve ark. 2000, Fried ve Rao 2003, Chong ve ark. 2007). Karaciğerde artan hepatik trigliserid sentezi de fruktoz metabolizması ile ilişkilendirilmektedir (Chong ve ark. 2007).

Fruktoz ve Kanser

Yüksek fruktoz alımının gut permeabilitesini, endotoksin ve proinflamatuar sitokin salınımını artırabileceği, DNA hasarına ve mitokondriyal fonksiyonlarda bozulmaya yol açabileceği belirtilmektedir. Bunun yanında yüksek fruktoz alımının kanser, özellikle hepatosellüler karsinoma, gelişiminden kısmen sorumlu olabileceği düşünülmektedir(Charrez ve ark,2015)

Yüksek oranda rafine edilmiş karbohidratların ve özellikle de rafine fruktozun obezite, diyabet ve karaciğer hasarının yanı sıra pankreas kanseri riskiyle de ilişkili olabileceği ifade edilmektedir(Hui ve ark,2009) Yüksek fruktozlu bir diyetin, hepatosellüler karsinomu etkileme durumunun incelendiği bir hayvan model çalışmasında, 8 haft a boyunca dietilnitrozaminle hepatokarsinogenez açısından indüklenen sıçanlara normal diyet, yağlı diyet ve yüksek fruktozlu diyet uygulanmış ve diyetteki yağdan ziyade, fruktozun insülin direnci ve oksidatif stres yoluyla prekanseröz hepatosit sayısında artış olduğu gösterilmiştir(Kumamoto ve ark,2013).

Fruktoz ve Gut

Gut, vücutta ürik asit miktarının artmasıyla paralel olarak, eklemlerde, vücut sıvılarında ve dokularda ürik asit kristalleri (monosodyum ürat) birikimiyle ortaya çıkan ağrılı, genelde tek atakta bir eklemi etkileyen ( sıklıkla ayak baş parmağını) inflamatuar bir artrit türüdür. Gut, vücutta çok fazla ürik asit bulunan ve hiperürisemi olarak bilinen bir durumdan kaynaklanır. Vücut, vücudunuzda ve yediğiniz yiyeceklerde bulunan pürinleri parçaladığında ürik asit üretir(Anonim,2020)Fruktoz, glikozdan farklı olarak kanda ürik asiditeye yol açar, gut hastalığını tetikleyebilir veya mevcut koşulları şiddetlendirebilir(Anonim,2018).Fruktoz fruktoz-1-fosfata dönüşürken ATP kullanılır, fruktoz metabolizmasında ise ATP ile kontrol mekanizması olmadığı için aşırı fruktoz alımı fruktoz-1-fosfat üretiminin artmasına ve dolayısıyla ATP’nin azalmasına yol açar. Fosfat ve ATP aynı zamanda AMP’nin ürik aside yıkımında rol oynayan enzimleri inhibi etmektedir. Dolayısıyla ATP ve fosfatın tükenmesi halinde bu enzimler inhibe edilemez ve AMP’nin ürik asite dönüşümü artar(Rizkalla,2010)

Fruktoz ve Diş sağlığı

Diş çürüğü çoğunlukla dişin sert dokusu olan mine, onun altındaki dentin ve kimi zamanda kök yüzeyini örten sert dokunun yıkılması olayıdır. Genellikle karbonhidratlı yiyeceklerin(şeker, nişasta vb.) , kola ve benzeri şekerli gazlı içecekler, kek, çikolata vb. özellikle yapışkan gıdaların diş yüzeyinde uzun süre kalmasıyla oluşmaktadır(Anonim,2019)YFMŞ, içeriğindeki yüksek miktardaki fruktozun kan konsantrasyonundaki yoğun dalgalanmalarından dolayı, diş minesinden daha fazla miktarda mineral çekilmesine yol açarak, diş çürüklerine zemin hazırlayabileceği ileri sürülmüştür.(Nithy,2019)

Kaynakça :

1-Sanchez-Lozada LG, Le M, Segal M, Johnson RJ. How safe is fructose for persons with or without diabetes? Am J Clin Nutr 2008;88:1189-90.

2-TURASAN,E.(2014) YÜKSEK FRUKTOZLU MISIR ŞURUBUNUN SIÇANLARDA SUBKRONİK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI,Ankara

3-Beyer,P.L., Caviar ,E.M., McCallum, R.W., Fructose intake at current levels in the United States may cause gastrointestinal distress in normal adults. Journal of the American Dietetic Association 105,1559–1566, 2005.

4-Yılmaz CD, Bircan FS, Pasaoğlu OT, Türközkan N. (2018): The effects Of Resveratrol On Hepaticoxidativestress İn Metabolicsyndrome Model İnduced By High Fructose Diet. Bratislavskelekarskelisty, 119(1), 36-40.

5- https://www.who.int/health-topics/diabetes#tab=tab_1

6- Hu, FB ve Malik, VS (2010).  Sugar-sweetened beverages and risk of obesity and type 2 diabetes:Epidemiologic evidence.Physiol Behav. 2010 Apr 26; 100(1): 47–54

7-Bray GA, Energy and Fructose From Beverages Sweetened With Sugar or High-Fructose Corn Syrup Pose a Health Risk for Some People. 2013 American Society for Nutrition. Adv. Nutr. 4: 220–225

8-Arslan S., Şanlıer.,Fruktoz ve Sağlık.Mersin Univ Saglık Bilim Derg 2016(9);3

9-Anonim,2018 https://www.saglik.gov.tr/EN,32859/ministry-of-health-press-release-scientific-board-report-on-health-impact-of-starch-based-sugars-sbs.html        (Erişim tarihi:05.01,2021)

10-. Chen L, Caballero B, Mitchell DC, Loria C, Lin PH, Champagne CM, Elmer PJ, Ard JD, Batch BC, Anderson CA, Appel LJ. Reducing consumption of sugar-sweetened beverages is associated with reduced blood pressure a prospective study among United States adults. Circulation 2010;121(22):2398- 2406.

11-Faeh,D., Minehira,K., Schwar,J.M., Periasamy R, Park,S, Tappy L.Effect of fructose overfeeding and fish oil administration on hepatic de novo lipogenesis and insulin sensitivity in healthy men, Diabetes,54,1907–1913,2005.

12-Stanhope KL, Havel PJ. Fructose consumption: potential mechanisms for its effects to increase visceral adiposity and induce dyslipidemia and insulin resistance. Curr Opin Lipidol 2008;19(1):16-24.

13-White, J.S. 2013. Challenging the fructose hypothesis: new perspectives on fructose consumption and metabolism. Adv Nutr. 4: 246–256.

14-Bantle, J.P., Raatz, S.K., Thomas, W., Georgopoulos, A. 2000. Effects of dietary fructose of plasma lipids in healthy subjects. Am J Clin Nutr. 72: 1128–1134.

15-Chong, M.F., Fielding, B.A., Frayn, K.N. 2007. Mechanisms for the acute effect of fructose of postprandial lipemia. Am J Clin Nutr. 85: 1511–1520.

16-Fried, S.K., Rao, S.P. 2003. Sugars, hypertriglyceridemia, and cardiovascular disease. Am J Clin Nutr. 78: 873–880.

17-Charrez B, Qiao L, Hebbard L. The role of fructose in metabolism and cancer. Horm Mol Biol Clin Investig 2015;22(2):79-89.

18-Hui, H.,Huang, D., McArthur D., Nissen,N., Laszlo,G. Boros, Heaney, A.P, Direct Spectrophotometric Determination of Serum Fructose in Pancreatic Cancer Patients, Pancreas ,38, 2009.

19-. Kumamoto R , Uto H, Oda K, Ibusuki R , Tanoue S , Arima S, et al. Dietary fructose enhances the incidence of precancerous hepatocytes induced by administration of diethylnitrosamine in rat. European Journal of Medical Research 2013;18:54:1-8.

20- Rizkalla SW. Health implications of fructose consumption: A review of recent data. Nutr Metab 2010;7:82.

21- . Anonim,2020  https://www.cdc.gov/arthritis/basics/gout.html  (Erişim Tarihi:05.01.2021)

22-Nithya S, Deepika A, Rehman A, Abineeshwar G. Potential metabolic eff ects with use of high-fructose corn syrup in foodstuff s: A review. Drug Invention 2019; 11(1): 156-159

23-Anonim,2019 https://sagligim.gov.tr/agiz-dis-sagligi/disler-neden-curur.html (Erişim:05,01,2021)

 

 

 

 

 

Bu yazı 62 defa okunmuştur .

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..

Son Yazılar